HISTORIA
Autore batzuek jatorria 1480an jartzen dute, urte horretan izurriteak hiribilduan triskantza itzela eragin ostean, 13 penitentek, guztiz estalita, ortozik eta herritar eta agintari askok lagunduta, Kolitza mendira jo ei zuten. Dena dela XVIII. mendera arte (1771), ez dago dokumentuz ziurtatzerik, urte horretako udal agiri batzuetan jasotzen baita lehenengoz "Aste Santu eta Korpuseko Prezesioak".

      Lehengo prozesioak ohiko erakoak ziren, hau da pausu ezberdinak antzezteaz arduratzen ziren kofradiakideek eta eliz gizonek osatua. XIX. mendean osagai berriak sartzen hasi ziren, hau da:
-1851n, Ostiral Santuko prozesioan, "penitenteak" eta nazarenoak" agertzen dira.
-1859an, "fariseoak" edo erromatar guardiako soldaduak sartzen dira, gaur egun arte osagairik nabarmenena bihurtuz.

      XIX. mendeko azken hamarkadan lehenengoz aipatu zen berez Aste Santuko pertsonaiarik nagusiena den "Nazarenoa" edo "Jesukristo". Ordutik aurrera hitz egin dezakegu beraz Jesukristoren pasioaren antzezpen biziari buruz.

      Urteak pasatu ahala eszenak hobetzen eta osatzen joango dira elementu eta pertsonaia berriak gehituz, hau da:
-1911n, hiru Mariak eta Magdalena.
-1935ean, "Atxilotzearen" eszenaren ostean, "Pretorioa" antzeztuko da, Poncio Pilatosek Jesukristori egindako epaiketa.
-1955ean, lapurrak.
-1957an Ama Birgina.

      Baina 1963ra arte ez zen eszenifikazio bakoitzean unerik gorenentzat hartzen den "Gurutziltzaketa". Hasiera batean hirigunean bertan antzeztu bazen ere, bi urteren buruan "Kalbario Mendia" ematen duen egurrezko egitura eriki zen , maila ezberdinetako piramide moztu itxuraduna eta zuhaitz abar eta lurrez estalia; tontorrean Kristo eta lapur biak jarriko dira nor bere gurutzearekin, gainontzeko pertsonaiak hierarkiaren arabera banatuak, beherantz, estrukturaren oinetaraino, non bigarren mailako pertsonaiak eta "Israeleko herria" bera jartzen diren, izugarrizko planteamendu eszenikoa erakutsiz.

      Azken urte hauetan arlo batzuetan hobekuntzak egon dira, bai teknikoak, bai eszenikoak. Honela bada, Ostegun Santuko gauean antzezten diren "Azken Afaria", "Baratzeko Otoitza" eta "Jesusen Atxiloketa" aipa daitezke.

AURKEZPENA
Guztiok dugu ezagun Balmasedako Via Crucis biziduna, protagonistatzat herritarrak beraiek dituena. Gaur egun 500etik gora lagunek hartzen dute parte, batzuek tradizioa ardatz dutela, beste batzuk arrazoi erlijiosoengatik, aginduren bat dela eta, baina denak balmasedarrak izateak ematen duen harrotasuna barneratuta. Txiki txikitatik balmasedarrek ohitura honen iturritik edaten dute, Magdalena eta Santo Domingo Auzoetako umeen Via Crucis bizidunetan parte hartuz, hurrengo asteburuan izaten dena; tradizio izugarri honentzat harrobi lan suposatzen du honek zalantza barik.

      Ezinezkoa litzateke Balmaseda Hiribilduan Aste Santua deritzogun denbora tarte horretan gertatzen dena definitzeko modu hoberik bilatzea, hitz hauetatik ondorio daitekeena baino, berez ederrak izanik, indarra baitarie: euren tradizioa zaintzeko Pasioa daukatela, Balmasedarrak buru belarri ekiten diote Jesus Nazaretekoren bizitzaren azken uneen antzezpen dramatikoa erakusteari. Ostegun Santuan hasiko da guztia, "Azken Afaria", "Baratzeko otoitza" eta "Jesusen atxiloketa" antzeztuz.

      Ostiral Santuan, goizeko 9etan guardia erromatarraren danborren soinua hasiko da eta dena prest egongo da "Pilatosen Epaiketa" burutzeko, Judasen urkatzea eta Pasioaren bestelako gertakizunak urrats bizidun antza hartzen dute, gurutziltzakatzeraino.

PROZESIOAK
Pasio biziduna ez da Balmasedan aurki dezakegun herri sentimendua erakusten duen bakarra. Ostegun eta Ostiral Santuetan, bestelako prozesio batzuek ere Hiribilduko pietatea osatzen dute.

• "Urratsen Prozesioa". Ostegun Santuko arratsaldean, desfilea zaintzen duten fariseo eta penitenteen ohiko urratsetik kanpo biltzen dira.
• "Lurperatzearen Prozesioa". Ostiral Santuko arratsaldean, aurreko eguneko pertsonaia eta Urratsekin batera, Magdalena, Ama Birjina , Veronika, Apostolu eta goizeko antzezpeneko bestelako pertsonaiekin batera desfilatzen du.
• "Isiltasunaren Prozesioa". Ostiral Santuko gauean, tradizio handikoa, jende ugari biltzen du, fariseoek lagunduta; "Hilerriko Kristo" eta "Samindura" figurei Hilerrian duten lekuraino laguntzen diete, izugarrizko isiltasunean guztia.